سالن رادیو


نیمه‌ های سال 1303 بود که اولین بار پای رادیو به ایران باز شد . 20 سال بعد از تاسیس و راه‌ اندازی رادیو در غرب ، قبل از آن روس‌ ها تاسیسات اولیه‌ ای را برای راه اندازی بیسیم به تهران آورده بودند اما کار نیمه تمام مانده بود . با روی کارآمدن رضاشاه وزارت جنگ عهده‌ دار راه‌ اندازی تاسیسات بیسیم در تهران شد . سال 1303 کار ساختمان بیسیم قصر که به آن عمارت کلاه فرنگی می‌ گفتند به پایان رسید . جایی که آن زمان خارج از محدوده تهران قدیم بود و البته امروز در مرکز شهر قرار گرفته است .

حتما خیلی‌ ها ساختمان کلاه فرنگی‌ را در خیابان شریعتی ، پایین‌تر از سید خندان را دیده‌ اند ؛ بنایی که هم‌اکنون در اختیار وزارت ارتباطات است . عمارت کلاه فرنگی حدود 9 کیلومتر با شهر فاصله داشت و به همین دلیل ، رفت و آمد کارکنان با تنها خودروی استیشن سواری دولتی آن روزگار انجام می‌شد . این موضوع باعث شد سال 1339 در جریان جشن تولد 20 سالگی رادیو آن اداره به میدان ارگ ، در مرکز شهر منتقل شود و استودیوهای ضبط موسیقی و برنامه‌ های اجتماعی و طنز و سرگرمی هم به آن اضافه شود . آن زمان باغ موزه قصر، یکی از کاخ‌ های قاجاریه در کمرکش جاده قدیم شمیران بود و قرار شده بود که تاسیسات فرستنده تهران در فضای 20هکتاری پشت این کاخ که در زمان پهلوی تبدیل به زندان شد ، نصب شود . محدوده‌ ای که وزارت ارتباطات امروز در آن قرار گرفته است .


با اینکه راه‌ اندازی بیسیم در نهایت مقدمه‌ ای برای تاسیس رادیو شد اما در ابتدا برای وزارت جنگ ، رادیو یک دستگاه بیسیم و با هدف مخابره پیام بود و بیشتر به آن نگاهی نظامی‌داشت . رضاخان 6 فرستنده کوچک‌ تر با قدرت 4 کیلووات و موج متوسط برای تبریز، مشهد، کرمان ، شیراز ، کرمانشاه و خرمشهر هم از روسیه خرید . بیسیم تهران در سال 1305 با مخابره اولین پیام از روسیه آغاز به کار کرد . ایران در 6 اردیبهشت 1305 ضمن افتتاح بیسیم ، تلگرافی عمومی مبنی بر همکاری با همه کشورهای جهان پخش کرد . تا سال 1311 موسسات بیسیم توسعه پیدا کردند .

عیسی صدیق یکی از نویسندگان معاصر و سومین رئیس دانشگاه تهران هم به عنوان اولین رئیس تشکیلات رادیو که آن زمان یک اتاق بیشتر نداشت منصوب شد .
بعد از آن دستگاه‌های کوچکتر دیگری برای میدان توپخانه و میدان خراسان امروزی نیز خریداری و نصب شد و اداره رادیو سروسامانی گرفت .
و اما مقدمات تاسیس رادیو :
طبق مقرارت ایران ورود دستگاه های مخابراتی و استفاده از آنها تنها در حیطه مسولیت وزارت پست و تلگراف و تلفن بود . آقای داوود موشه لازار ، در جواب مراسله مورخه 14 ژوئن 1929 میلادی ( خرداد 1308 ه.ش ) راجع به تاسیس دستگاه رادیو در ایران ، اشعار می دارد : ( ورود دستگاه تلگراف و تلفن بیسیم گیرنده و یا مخابره کننده مطالب و آلات و اسباب آن جز برای اداره تلگراف بیسیم دولت وقت به طور کلی ممنوع است ، لکن وارد کردن و استفاده از دستگاه های (رادیو کبیر) که فقط برای شنیدن نغمات به کار می رود و همچنین تاسیس سینمای ناطق در ایران با رعایت مقررات مربوط مانعی ندارد . )
مقدمات تأسیس رادیو تهران فراهم شد . بعد ازصدور فرمان تأسیس رادیو ، قرارشد از دو فرستنده موج کوتاه 20 کیلوواتی و متوسط دو کیلوواتی وزارت پست و تلگراف و تلفن ، که برای ارسال تلگراف بیسیم توسط کارخانه آلمانی تلفونکن ( telefunken ) دربیسیم قصر، نصب شده بود استفاده شود .
برای آمادگی پخش برنامه پس ازافتتاح رادیو جمعی ازاستادان و نویسند گان عالی قدر ازجمله استاد سعید نفیسی و دکترذبیح الله صفا و عده ای از بانوان روشنفکر یک سلسله گفتارهای ادبی و تاریخی ، جغرافیایی ، اجتماعی و خانه داری را قبلاً تهیه کرده بودند به طوریکه احتیاجات رادیو را برای مدت سه ماه تأمین می کرد .
عده ای مترجم و ماشین نویس را هم استخدام شدند و برای انتخاب گوینده درباشگاه افسران و با حضور عده ای از دانشمندان و ادبا و متخصصان صوت ( ازجمله عده ای آلمانی ) جلساتی تشکیل شد و امتحانات دقیقی به عمل آمد . کارهای فنی رادیو با وزرات پست و تلگراف و تلفن ( آقای ابراهیم علم ، شوکت الملک وزیرپست و تلگراف و تلفن ) بود و امورمربوط به دستگاه های فرستنده و استودیو زیرنظرآقای دکتر داریوش ، رئیس کل بیسیم اداره می شد . موسیقی زیرنظر سرگرد غلام حسین مین باشیان رئیس مدرسه عالی موسیقی بود و بود جه رادیو که فقط هشتاد هزارتومان بود توسط سازمان پرورش افکارتأمین می شد .
بعد ازفراهم شدن مقدمات ، بالاخره رادیو درساعت 10 با مداد روز 4 اردیبهشت 1319 افتتاح شد. درشروع کارساختمان رادیو ازدو طبقه در بیسیم قصرتشکیل می شد ، که طبقه اول شامل یک اتاق انتظار و دستگاههای فرستنده و تقویت کننده بود و طبقه دوم ازیک اتاق که با نصب پرده درسقف و دوبل کردن در ورودی و خروجی و سیمان کاری دیوارهای داخلی به صورت استودیو درآمده بود .
سال 1342 کل تشکیلات رادیو به وزارت اطلاعات منتقل شد و این وضعیت تا ایجاد « سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران» در سال 1350 ادامه داشت . اداره و تشکیلات رادیو به این نام ها خوانده می شد : « انتشارات و تبلیغات» ، « رادیو و خبرگزاری» ، «انتشارات و رادیو» ، «انتشارات و اطلاعات» و «اداره کل انتشارات و رادیو» . ازسال 1319 تا سال 1327 برنامه های رادیو درهمان استودیوی اولیه اجرا و پخش می شد . ولی فاصله نه کیلومتری فرستنده از شهر و وجود تنها یک اتومبیل برای رفت و آمد اعضای ارکستر و گویندگان باعث شد واقع درضلع غربی میدان توپخانه درجوار اداره راهنمایی و رانندگی محلی در نظر گرفته شود . درمیدان ارگ دو استودیوی کوچک ساختند که اخبارازآن محل پخش می شد .